7 kwietnia obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Świadomości Chorób Nadnerczy. Inicjatywa ma na celu zwiększenie świadomości społecznej, w tym wśród pracowników ochrony zdrowia i naukowców, na temat szczególnych potrzeb osób z niedoczynnością kory nadnerczy.
Pierwotna niedoczynność nadnerczy, znana jako choroba Addisona, występuje rzadko, dotykając około 100 osób na milion. W przeszłości jej przyczyną było uszkodzenie nadnerczy, głównie w wyniku gruźlicy. Obecnie chorobą tą mogą być dotknięte osoby z AIDS. Najczęściej jednak przyczyniają się do niej choroby autoimmunologiczne, które często współwystępują z innymi schorzeniami, takimi jak niedoczynność tarczycy, bielactwo, cukrzyca czy celiakia. Rzadziej występuje wrodzona niedoczynność kory nadnerczy, która również może wystąpić u pacjentów z wrodzonym przerostem kory nadnerczy.
Wtórna niedoczynność kory nadnerczy może być spowodowana guzami przysadki lub podwzgórza, udarem przysadki oraz innymi rzadkimi chorobami. Najczęściej jednak wynika z przewlekłej terapii steroidowej, co prowadzi do zahamowania wydzielania ACTH przez przysadkę, przez co zdrowe nadnercza nie produkują kortyzolu.
Objawy niedoczynności nadnerczy obejmują:
- nietypowe zmęczenie utrudniające codzienne czynności;
- bóle brzucha i zaburzenia jelitowe;
- większe zapotrzebowanie na sól;
- zawroty głowy;
- rozlane bóle ciała, w tym stawów i mięśni;
- bardzo niskie ciśnienie krwi;
- wysokie tętno (tachykardia);
- odwodnienie mimo odpowiedniego nawodnienia;
- zaburzenia elektrolitowe;
- epizody hipoglikemii;
- niski poziom żelaza oraz anemia;
- bielactwo;
- ciemne plamy skóry w określonych miejscach (przy niedoczynności pierwotnej).
Diagnostyka
Pierwsze badanie polega na pomiarze porannego stężenia ACTH i kortyzolu oraz wieczornego kortyzolu. W przypadku pierwotnej niedoczynności ACTH jest podwyższone, a we wtórnej obniżone. Na podstawie tych wyników lekarz endokrynolog podejmuje dalsze kroki diagnostyczne.
W warunkach szpitalnych przeprowadza się test stymulacji kortykotropiną z użyciem syntetycznego ACTH (SYNACTHEN), aby ocenić rezerwy nadnerczowe.
Niezależnie od rodzaju niedoczynności, ważne jest, aby pamiętać, że hormony produkowane przez nadnercza regulują metabolizm węglowodanów, białek, tłuszczów oraz równowagę wodno-elektrolitową. Mają wpływ na poziom wapnia i fosforu, a także na układ krążenia i nerwowy.
Nieleczona niedoczynność nadnerczy może prowadzić do przełomu nadnerczowego, co stanowi bezpośrednie zagrożenie życia.